Qu trnh hnh thnh v pht trin ca Vn Miu - Quc T Gim
L Thi T di  t Hoa L v Thng Long, mi vic sp t xy dng phi lm t u. S sch  ghi chp: (i Vit s k ton th) Nm Canh Tut nin hiu Thn V Th th hai (1070) i L Thnh Tng, ma thu thng 8 dng Vn Miu, p tng Khng T, Chu Cng v T Phi, v tng Tht thp nh hin bn ma cng t, cho Hong Thi T n hc  ....
Nh vy, y l mt s kin u tin v s thnh lp Vn Miu - Quc T Gim c ghi trong chnh s t u thi L.
Khu vc Vn Miu xa thuc thn Minh Gim, huyn Th Xng, tnh H Ni. Thi Php thuc chia v a phn lng Thnh Ho, tng Yn H, huyn Hon Long, tnh H ng.
Hin nay, khu vc Vn Miu - Quc T Gim nm  pha Nam thnh ph H Ni, gia bn ng: Nguyn Thi Hc, Tn c Thng, Vn Miu, Quc T Gim thuc a bn chnh ca phng Vn Miu, qun ng a, thnh ph H Ni.
T ngy c hnh thnh n nay, tng th khu Vn Miu - Quc T Gim  qua nhiu giai on tu sa, tn to.
Nm Bnh Thn, nin hiu Anh V Chiu Thng th nht (1076) lp nh Quc T Gim, mt nh trng m rng cho con em tng lp qu tc
u triu Trn, nm Thin ng chnh Bnh th 12 (1234), triu nh cho tu sa Quc T Gim.
Nm Nguyn Phong th 5 (1253), vua Trn Thi Tng xung chiu cho th tng Chu Cng, Khng T, Bch T v 72 ngi hin  th  Quc T Gim, lc ny gi l Quc hc vin.
Vic tu sa, m mang Quc hc vin, p tng, v tranh th Tin Thnh, Tin S nm 1253 l t trng tu ln nht  mc  coi nh l mi nn Ton Th v Cng Mc u ghi bng ch Lp. Tri qua 3 ln qun Nguyn Mng xm lc nc ta khng thy s sch ghi vic khu vc Vn Miu - Quc T Gim b tn ph.
Thi thuc Minh, nhiu di tch lch s vn ha b ph hoi nhng Vn Miu l ni th Khng T nn vn c ngi Minh coi trng. Cng trong thi k ny, cc chu huyn trong nc bt u dng Vn Miu th Khng T (sch Ton th bn k 9  ghi).
Sau khi nh ui qun xm lc v ln ngi vua, t nm 1428, L Thi T rt ch tm coi trng vic hc:  xung chiu cho cc a phng lp nh hc, dy d nhn ti.
Trong Kinh thnh dng Quc T Gim, cn lng x th lp Vn Ch.
Th k XV - L Thnh Tng tr v, mt ng vua sng Nho hc, coi trng gio dc, chm lo bi dng nhn ti,  cao v trng dng cc bc Tin s. Bn thn nh vua l ngi hc rng hiu nhiu.
Nm Qu Mo nin hiu Hng c 1 (1483), triu nh  theo sc ch ca vua L Thnh Tng thc hin mt t trng tu ln Vn Miu trn np c  i Trn. S sch  ghi t m.
Ma xun nm Gip Thn Hng c 15 (1484) L Thnh Tng cho khc tn nhng ngi  i khoa (t Tin s tr ln) vo bia  dng  Vn Miu  lu danh v biu dng nhn ti  t nc.
Ngy 15/8 m lch (9/1484) khi hnh l dng bia.
t dng bia u tin gm 10 tm nh du s m u ca h thng bia Tin s  Vn Miu Quc T Gim. n cui nm , B Cng cng dng xong 2 dy nh bia ng Ty v lm thm mt nh hc.
Nm Hng Thun 3 (1510), L Tng Dc cho trng tu Quc T Gim. Theo s sch th y l t trng tu ln: lm thm hai nh Gii V, 6 nh Minh Lun, phng, bp, kho, lm mi 2 gian nh bia ng Ty  c hai bn t hu.
 thi Mc: Vn Miu Quc T Gim khng c t trng tu ng k no, Mc ng Dung ch n dng hng.
Nm 1662 (Vnh Th 5) i L Thn Tng cho Trng Tu Quc T Gim.
Thng 9 nm Cnh Hng 23 (10/1762): cha Trnh Doanh cho tu sa Quc T Gim Quc T Gim v L Qu n  phc t Vn Miu - Quc T Gim nh sau: (i Vit s k tc bin, Lch triu tp k, Cng Mc u ghi): ...Gi i Thnh 3 gian 2 chi, lp bng ngi ng. ng V v Ty V mi dy u 7 gian, in canh phc 1 gian 2 chi, nh bp 2 gian, kho t kh 3 gian. Ca Thi hc 3 gian c tng ngang lp bng ngi ng. Nh bia pha ng v pha Ty mi dy u 12 gian. Kho  vn khc in 4 gian, ngoi nghi mn 1 gian xung quanh p tng. Ca hnh m ngoi tng ngang 3 gian. Ca nh bn t v bn hu u 1 gian c tng ngang. Nh ging dy  pha ng v ty 2 dy, mi dy u 14 gian. Phng hc Linh tam x  pha ng v pha ty u 3 dy mi dy 25 gian, mi gian 2 ngi.
(on phc t trn y ca L Qu n chp trong sch Kiu Vn Tiu Lc).
Tuy vn tt nhng phc t trn  cho chng ta mt khi nim chung v quy m nh Thi hc ca triu L c th em so snh  thy nhng g hin nay khng cn.
Nm 1785, triu nh li trng tu nh Thi hc giao cho Bi Huy Bch trng nom.
Nm 1789, t Bc H thuc v nh Ty Sn, Vn Miu Quc T Gim Thng Long tr thnh Vn Miu Bc Thnh.
Vua Quang Trung coi trng vic hc, qu trng nhn ti, tng xung chiu khuyn khch m trng hc n cp x.
Trong cuc bin lon di thi L Trnh v c th l c trng trn chin lch s nh tan qun xm lc nh Thanh, Vn Miu t nhiu b h hng. Cho nn  c bi s ca dn lng Vn Chng xin vua Quang Trung cho sa sang li.
- Sau khi vua Quang Trung bng h, vua k v l Cnh Thnh (Nguyn Quang Ton)  xung lnh cho truyn cc Trn trng tu Vn Miu, v thng 5 Nhm Tut (1802) xa lnh trng tu Vn Miu. Song quyt nh ny cha c thi hnh v s thay i triu i.
Di thi Nguyn, Tng trn Nguyn Vn Thnh (1804) l ngi rt ch trng cng vic thu phc nhn ti, nht l i vi cc tr thc nhn cu thn nh L. ng xy dng li khu thnh Thng Long u triu Nguyn. Trong Vn Miu cho dng Khu Vn Cc. Cng , Vn Miu c tu sa thm. Lc ny Vn Miu Bc Thnh c i thnh Vn Miu H Ni, cn Quc T Gim i thnh hc ng ca ph Hoi c. Kinh  chuyn vo Ph Xun.
Nm T c 16 (1863), b chnh s L Hu Thanh, H Ninh tng c Tn Tht Hn v n st H Ni ng T vn cho dng li  Vn Miu nh bia pha ng v pha Ty mi dy 11 gian  che cho 82 tm bia Tin s khi b ma gi bo mn (hin nay cn tm bia  danh bi k ghi vic ny dng ti sn Quc T Gim).
My chc nm do vic qun Php 3 ln nh thnh H Ni, khu vc Vn Miu khng c tu b g thm nhng mt s cc hin vt honh phi  ca i Thnh, bc honh Vn th s biu) cng  c sa li nm 1888.
Sau nm 1950, mt s ngi c tm huyt mun gi gn chn di tch ca nn gio dc lu i ca dn tc  ng ra thnh lp hi trng tu Vn Miu H Ni (trong  c vic xy dng li 2 dy nh T Vu v Hu Vu).
Sau ngy tip qun th  10/10/1954, c quan ch qun ngnh Vn ha H Ni  tu b gi gn ton b khu vc di tch. Vn Miu c Nh nc xp hng Di tch lch s vn ha t t u ca t nc vo ngy 28/4/1962.
T nm 1987 n nay vi s thnh lp Trung tm hot ng Vn Miu Quc T Gim, di tch ni ting ny  c iu kin  c bo v, tn to cho xng ng vi v tr vai tr ca n trong lch s pht trin nn vn ha dn tc.
Quy hoch bo tn v tn to khu di tch  c lp, 18 hng mc cng trnh  c B Vn ha ph duyt, lun chng kinh t k thut  v ang c trin khai thc hin. Khu Khi Thnh ang c phc hi v d nh hon thnh ng dp 10/10/2000 k nim 990 nm Thng Long - H Ni.